Ở thai nhi nam, tinh hoàn được hình thành trong ổ bụng và sẽ dần di chuyển xuống bìu vào giai đoạn cuối thai kỳ. Sau khi sinh, quá trình này vẫn có thể tiếp diễn trong vài tháng đầu đời. Theo các bác sĩ, một số trẻ sơ sinh bị tinh hoàn ẩn vẫn có khả năng tự hồi phục, tức tinh hoàn tự xuống bìu trong giai đoạn đầu sau sinh. Thời gian này thường rơi vào khoảng từ 3 đến 6 tháng đầu đời, muộn có thể kéo dài đến trước 1 tuổi. Sau mốc 1 tuổi, khả năng tinh hoàn tự xuống giảm rất rõ rệt, và hầu như không còn ở những năm tiếp theo.
Hình ảnh minh hoạ tinh hoàn ẩn
Vì sao tinh hoàn khó tự hồi phục khi trẻ lớn hơn?
Tinh hoàn là cơ quan cần môi trường mát hơn nhiệt độ cơ thể để phát triển bình thường. Đây là lý do tinh hoàn được ‘đặt’ trong bìu, nơi có khả năng điều hòa nhiệt độ tốt hơn so với ổ bụng. Khi tinh hoàn nằm quá lâu ở vị trí cao, môi trường xung quanh quá ấm có thể khiến tinh hoàn phát triển kém dần theo thời gian. Nếu tình trạng này kéo dài, tinh hoàn có nguy cơ suy giảm chức năng và khó hồi phục trở lại.
Chính vì vậy, việc tiếp tục chờ đợi sau giai đoạn một năm đầu đời thường không mang lại lợi ích, thậm chí có thể làm mất đi thời điểm can thiệp phù hợp.
Người lớn có tinh hoàn ẩn có thể tự hồi phục không?
Ở nam giới trưởng thành, tinh hoàn ẩn gần như không thể tự hồi phục. Nhiều người sống chung với tình trạng này từ nhỏ mà không hay biết, hoặc biết nhưng chủ quan vì không thấy đau hay bất tiện. Khi đã trưởng thành, tinh hoàn nằm sai vị trí thường đã chịu ảnh hưởng lâu dài của nhiệt độ và môi trường không phù hợp. Lúc này, khả năng phục hồi chức năng là rất thấp.
Không ít trường hợp chỉ phát hiện tinh hoàn ẩn khi: Đi khám hiếm muộn; xuất hiện đau tức vùng bẹn hoặc bụng dưới; phát hiện khối bất thường trong ổ bụng.
Tinh hoàn ẩn có nguy hiểm không?
Tinh hoàn ẩn không phải lúc nào cũng gây biến chứng ngay, nhiều người có thể không gặp vấn đề gì trong nhiều năm. Tuy nhiên, các bác sĩ cho biết những rủi ro thường đến muộn và âm thầm.
Những nguy cơ có thể gặp gồm: Giảm khả năng sinh sản do tinh hoàn hoạt động kém; dễ bị xoắn hoặc chấn thương hơn; nguy cơ hình thành khối u, đặc biệt khi tinh hoàn nằm trong ổ bụng. Đáng lo ngại là nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi khối bất thường đã phát triển lớn, gây chèn ép các cơ quan xung quanh.
Việc chờ đợi là tâm lý phổ biến của nhiều gia đình, nhất là khi trẻ không có biểu hiện đau hay khó chịu. Tuy nhiên, các bác sĩ nhấn mạnh rằng chờ đợi quá lâu có thể khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn.
Can thiệp đúng thời điểm giúp đưa tinh hoàn về vị trí phù hợp, bảo tồn chức năng tốt hơn, giảm nguy cơ biến chứng về sau. Ngược lại, trì hoãn có thể khiến tinh hoàn suy giảm chức năng hoặc phát sinh bất thường theo thời gian.
Lời khuyên từ chuyên gia y tế
Việc phát hiện tinh hoàn ẩn không khó nếu chú ý. Ở trẻ nhỏ, phụ huynh nên quan sát vùng bìu trong những tháng đầu sau sinh. Nếu thấy bìu chỉ có một tinh hoàn hoặc bìu lép bất thường, cần đưa trẻ đi kiểm tra sớm.
Với nam giới trưởng thành, những dấu hiệu như bụng dưới to lên bất thường, đau tức vùng bẹn, rối loạn tiểu tiện hoặc khó có con không rõ nguyên nhân cũng là lý do không nên trì hoãn việc thăm khám.
Các bác sĩ cho rằng tinh hoàn ẩn không phải lúc nào cũng tự khỏi. Khả năng tự hồi phục chỉ tồn tại trong giai đoạn rất sớm của cuộc đời. Sau đó, việc chủ động theo dõi và can thiệp y tế đóng vai trò quyết định. Tinh hoàn ẩn nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng thời điểm sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe sinh sản và chất lượng sống lâu dài cho nam giới.
BSCK2 Nguyễn Văn Phúc
Khoa Nam học, Trung tâm Tiết niệu & Nam khoa