Nhồi máu cơ tim và đột quỵ là những biến cố tim mạch nghiêm trọng, có thể để lại hậu quả lâu dài đối với sức khỏe. Nhiều yếu tố nguy cơ tích lũy theo thời gian, trong đó có tăng huyết áp, rối loạn cholesterol, hút thuốc, đái tháo đường, béo phì và bệnh thận.
Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ không chỉ đánh giá từng yếu tố riêng lẻ mà cần xem xét nguy cơ tổng thể của người bệnh. Các thang điểm dự báo nguy cơ tim mạch được xây dựng nhằm hỗ trợ quá trình này.
SCORE2-OP và PREVENT là hai công cụ hiện đại đang được quan tâm, trong đó Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã sử dụng hai công cụ này trong nghiên cứu đánh giá nguy cơ tim mạch ở người bệnh nội trú, đặc biệt là ở những người bệnh cao tuổi.
SCORE2-OP được Hội Tim mạch Châu Âu khuyến cáo năm 2021, là phiên bản được thiết kế riêng cho người từ 70 tuổi trở lên.
Thang điểm này ước tính nguy cơ trong 10 năm đối với các biến cố tim mạch chính, bao gồm tử vong do tim mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Khác với PREVENT, SCORE2-OP không dự báo nguy cơ suy tim.
Một ưu điểm của hệ thống SCORE2 là có khả năng hiệu chỉnh theo khu vực địa lý. Tuy nhiên, tài liệu lưu ý rằng SCORE2-OP chưa có thang điểm được thẩm định riêng cho người châu Á. Vì vậy, khi áp dụng tại Việt Nam, bác sĩ cần cân nhắc sự khác biệt về đặc điểm dân số và dịch tễ học.
PREVENT: Đánh giá nguy cơ tim mạch gắn với sức khỏe thận và chuyển hóa
PREVENT được Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ giới thiệu năm 2024, phát triển và thẩm định trên dữ liệu của hơn 6,5 triệu người trưởng thành tại Hoa Kỳ.
Công cụ này có thể dự báo nguy cơ bệnh tim mạch trong 10 năm và nguy cơ trong 30 năm ở một số nhóm tuổi. Đáng chú ý, PREVENT không chỉ dự báo các biến cố do xơ vữa động mạch như nhồi máu cơ tim và đột quỵ mà còn tính đến suy tim.
Bên cạnh các yếu tố truyền thống như tuổi, giới, hút thuốc, huyết áp và cholesterol, PREVENT còn tích hợp chỉ số khối cơ thể (BMI), chức năng thận thông qua eGFR và tình trạng sử dụng statin. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể bổ sung HbA1c và albumin niệu để hỗ trợ đánh giá nguy cơ ở người mắc đái tháo đường hoặc bệnh thận.
Cách tiếp cận này phản ánh mối liên hệ giữa tim mạch, thận và chuyển hóa, đặc biệt có ý nghĩa ở người cao tuổi và người mắc nhiều bệnh lý đồng thời.
Người cao tuổi nên sử dụng thang điểm nào?
PGS, TS Đỗ Văn Chiến – Phó Chủ nhiệm Khoa Nội tổng hợp, Viện điều trị Cán bộ cao cấp Quân đội chia sẻ: Không có một thang điểm duy nhất phù hợp với tất cả người bệnh.
Theo tài liệu, SCORE2-OP phù hợp hơn với đánh giá nguy cơ xơ vữa động mạch ở người từ 70 tuổi trở lên, bởi đây là mô hình được xây dựng riêng cho nhóm tuổi này. Trong khi đó, PREVENT có thể được sử dụng bổ sung ở nhóm 65–79 tuổi, đặc biệt khi người bệnh có đái tháo đường, béo phì, bệnh thận mạn hoặc cần đánh giá thêm nguy cơ suy tim. Tuy nhiên, PREVENT không được thiết kế riêng cho người cao tuổi và chưa được thẩm định chính thức ở người trên 79 tuổi.
Lựa chọn công cụ nào cần dựa trên tuổi, bệnh lý đi kèm, các yếu tố nguy cơ và mục tiêu đánh giá của từng người bệnh.
Người cao tuổi cần được nhìn nhận toàn diện
Ở người cao tuổi, một kết quả nguy cơ tim mạch không nên được xem xét tách rời khỏi tình trạng sức khỏe tổng thể. Bác sĩ cần đánh giá thêm tình trạng suy yếu, khả năng vận động và chức năng, nhận thức, dinh dưỡng, các bệnh mắc kèm, số lượng thuốc đang sử dụng và kỳ vọng sống. Những yếu tố này có ý nghĩa quan trọng khi cân nhắc các biện pháp dự phòng, bảo đảm việc chăm sóc phù hợp với lợi ích và hoàn cảnh của người bệnh.
Đặc biệt, SCORE2-OP và PREVENT được sử dụng để đánh giá nguy cơ ban đầu ở những người chưa được xác định mắc bệnh tim mạch. Người đã từng nhồi máu cơ tim, đột quỵ, mắc bệnh động mạch ngoại biên hoặc suy tim cần được đánh giá và điều trị theo chiến lược dành cho người đã có bệnh tim mạch.
Chủ động phòng bệnh từ những yếu tố nguy cơ
Đánh giá nguy cơ tim mạch chỉ là bước đầu. Điều quan trọng là kết quả đánh giá phải được gắn với các biện pháp dự phòng phù hợp.
Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, nghiên cứu hồi cứu trên 230 bệnh nhân tại ba khoa nội trú năm 2025 cho thấy việc sử dụng thang điểm dự báo cần đi cùng các chiến lược can thiệp và cải thiện tuân thủ điều trị.
Người dân, đặc biệt là người cao tuổi, nên chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ, kiểm soát huyết áp, cholesterol, đường huyết và các yếu tố nguy cơ theo hướng dẫn của bác sĩ. Không tự chẩn đoán hoặc tự quyết định dùng thuốc chỉ dựa trên kết quả tính điểm nguy cơ trên Internet. Việc lựa chọn biện pháp dự phòng cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá toàn diện và trao đổi giữa người bệnh với nhân viên y tế - PGS, TS Đỗ Văn Chiến khuyến cáo thêm.
Trong tương lai, việc nghiên cứu, kiểm định và xây dựng dữ liệu trên quần thể người Việt Nam sẽ góp phần nâng cao độ chính xác của các công cụ dự báo, hỗ trợ quản lý nguy cơ tim mạch phù hợp hơn với đặc điểm người bệnh trong nước.
Bác sĩ Khoa Nội tổng hợp, Viện điều trị Cán bộ cao cấp Quân đội khám cho người bệnh
TS, BS Nguyễn Hữu Dũng
Khoa Nội tổng hợp, Viện điều trị cán bộ cao cấp Quân đội, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.