Hiểu rõ về điếc đột ngột và “Thời gian vàng”
Nghiên cứu của Viện Hàn lâm Tai Mũi Họng Mỹ (AAO-HNS) nhấn mạnh rằng khoảng "thời gian vàng" 72 giờ đầu tiên là cực kỳ quan trọng. Việc nhận diện sai các triệu chứng như ù tai, chóng mặt, hay cảm cảm giác đầy tai là do nước vào tai hoặc nút ráy tai có thể dẫn đến sự chủ quan, bỏ lỡ cơ hội điều trị hiệu quả. Điếc đột ngột, đặc biệt khi kèm theo chóng mặt, có tiên lượng phục hồi kém hơn nếu không được can thiệp kịp thời.
Dấu hiệu nhận biết:
- Mất sức nghe đột ngột: Thường chỉ xảy ra ở một bên tai.
- Ù tai dữ dội: Cảm giác như tiếng ve kêu, tiếng gió rít trong tai.
- Cảm giác đầy nặng tai: Giống như có nước hoặc dị vật trong tai.
- Chóng mặt: Có thể đi kèm, làm tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Nguyên nhân và Triệu chứng
Nguyên nhân của SSNHL thường khó xác định chiếm tới 85-90% là vô căn), các nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 và các cơ sở chuyên khoa cho thấy chỉ khoảng 10-15 % có thể xác định được nguyên nhân như: nhiễm virus (quai bị, sởi), các bệnh lý mạch máu (nhồi máu cơ tim, đột quỵ), hoặc chấn thương có thể là nguyên nhân. Triệu chứng phổ biến nhất là nghe kém đột ngột, có thể đi kèm với ù tai, chóng mặt, cảm giác đầy nặng trong tai, hoặc thậm chí là điếc hoàn toàn một bên tai.
Chẩn đoán và Điều trị
Đo thính lực là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định mức độ nghe kém và theo dõi tiến triển của bệnh. Do tính chất cấp cứu, phác đồ điều trị thường được bắt đầu ngay lập tức, ngay cả khi chưa tìm được nguyên nhân chính xác.
Corticosteroid liều cao: Đây là "vũ khí" chính, là điều trị nền tảng có bằng chứng mạnh nhất, giúp giảm viêm, giảm phù nề ở tai trong. Có thể dùng đường uống hoặc kết hợp với tiêm Corticoid xuyên màng nhĩ (Intratympanic Steroid Injection). Phương pháp tiêm giúp thuốc ngấm trực tiếp vào tai trong, đạt nồng độ cao hơn và ít tác dụng phụ toàn thân hơn.
Liệu pháp oxy cao áp (HBOT): Người bệnh được nằm trong buồng kín và thở oxy nồng độ cao, giúp tăng lượng oxy hòa tan trong máu và cung cấp oxy cho ốc tai đang bị thiếu.
Thuốc giãn mạch, thuốc chống đông: Có thể được sử dụng tùy trường hợp để cải thiện tuần hoàn tai trong tuy nhiên không có khuyến cáo sử dụng thường quy.
Chăm sóc và Giáo dục Sức khỏe
Chăm sóc người bệnh điếc đột ngột không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ phác đồ điều trị mà còn bao gồm hỗ trợ tâm lý và điều chỉnh lối sống:
Tuân thủ điều trị và hợp tác khi làm thủ thuật: Uống thuốc đúng liều lượng, đúng giờ. Đặc biệt khi tiêm corticoid xuyên màng nhĩ, người bệnh cần tuyệt đối không nuốt, không ngáp và không nói chuyện trong lúc thực hiện, đồng thời nằm nghiêng tai bệnh hướng lên trên 15-30 phút sau tiêm để thuốc thẩm thấu tối đa vào cấu trúc tai trong.
Hỗ trợ giao tiếp: Kiên nhẫn, nói rõ ràng, sử dụng cử chỉ, viết nếu cần thiết. Đảm bảo ánh sáng đủ tốt để người bệnh có thể quan sát khuôn mặt. Tránh nói từ phía sau hoặc nơi có nhiều tiếng ồn.
Giảm tiếng ồn: Tránh tiếp xúc với tiếng ồn lớn để bảo vệ thính lực.
Hỗ trợ tâm lý: Người bệnh thường rất hoảng loạn, lo lắng. Sự an ủi, giải thích rõ về tình trạng bệnh và phác đồ điều trị của nhân viên y tế và người thân là vô cùng quan trọng.
Quản lý kỳ vọng: Cần giải thích rõ không phải trường hợp nào cũng phục hồi hoàn toàn. Nhiều trường hợp chỉ phục hồi một phần hoặc có thể để lại di chứng ù tai kéo dài.
Mối liên hệ giữa điếc đột ngột và Đột quỵ
Đây là một khía cạnh dự phòng cực kỳ quan trọng. Nghiên cứu của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) chỉ ra rằng điếc đột ngột có thể là dấu hiệu "tiền trạm" của đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim trong tương lai. Cơ chế do động mạch mê đạo hay còn gọi là động mạch thích giác trong (động mạch nuôi ốc tai) là nhánh động mạch tiểu não trước dưới hoặc động mạch nền, cực kỳ nhỏ và không có tuần hoàn bàng hệ [8, 9]. Do đó, ốc tai cực kỳ nhạy cảm với tình trạng thiếu máu cục bộ. Khi tắc mạch xảy ra ở ốc tai, nó có thể là cảnh báo sớm về các tắc nghẽn mạch máu lớn hơn trên não.
Điếc đột ngột là một cấp cứu y khoa không thể chủ quan. Việc nhận diện đúng các triệu chứng, đặc biệt là “thời gian vàng” điều trị 72 giờ đầu là tốt nhất, nhưng vẫn cần điều trị ngay cả khi đến muộn trong vòng 2 tuần, là chìa khóa để bảo tồn thính lực. Bên cạnh việc điều trị tích cực, công tác giáo dục sức khỏe và kiểm soát các yếu tố nguy cơ (tiểu đường, huyết áp) là cần thiết để dự phòng tái phát và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ.
Điếc đột ngột là một biến cố bất ngờ nhưng có thể điều trị nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Hãy luôn lắng nghe cơ thể mình. Nếu bạn hoặc người thân có bất kỳ dấu hiệu nghe kém đột ngột nào, đừng chủ quan, đừng chờ đợi.
Lê Văn Hồng - Điều dưỡng trưởng Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện TWQĐ 108