"BÔNG HỒNG THÉP" Ở CHIẾN TRƯỜNG
Từ những năm tháng mang thai vẫn xung phong ra chiến trường đến quãng đời miệt mài cống hiến trong ngành y, Đại tá, PGS, TS, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Kim Nữ Hiếu, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 luôn tỏa sáng bằng nghị lực, trí tuệ và lòng nhân hậu. Dù ở bất kỳ cương vị nào, nữ thầy thuốc quân y Nguyễn Kim Nữ Hiếu luôn giữ vững phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, nỗ lực phấn đấu, tận hiến.
Nhắc đến Đại tá, PGS, TS, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Kim Nữ Hiếu, người ta không chỉ nhớ đến bà với những công trình nghiên cứu y học có giá trị mà còn là hình ảnh của một phụ nữ kiên cường, mang thai nhưng vẫn xung phong ra chiến trường...
Từ giảng đường ra chiến trường...
Nguyễn Kim Nữ Hiếu sinh năm 1942, tại làng Lai Xá, xã Kim Chung, huyện Hoài Đức (nay là xã Hoài Đức, TP Hà Nội) trong một gia đình trí thức danh giá: Bố là Nguyễn Văn Huyên từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) lâu nhất trong lịch sử Việt Nam (29 năm); mẹ là Vi Kim Ngọc-con gái Tổng đốc Vi Văn Định. Là con thứ ba trong gia đình có 4 người con đều thành đạt và cống hiến cho đất nước (chị cả là Nguyễn Kim Nữ Hạnh, kỹ sư đường sắt; chị hai là PGS, TS Nguyễn Kim Bích Hà, chuyên ngành hóa học; em trai là PGS, TS Nguyễn Văn Huy, nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam), Nguyễn Kim Nữ Hiếu không theo nghề các thành viên trong gia đình mà học ngành y và phục vụ trong Quân đội, để rồi trở thành một trong những nữ bác sĩ tiêu biểu của nền y học Quân đội nước nhà.
Bác sĩ Nguyễn Kim Nữ Hiếu tại chiến trường Quảng Trị, năm 1972. Ảnh do nhân vật cung cấp
Đầu năm 1972, Nữ Hiếu nhận lệnh tham gia Đoàn chuyên khoa sâu 730B lên đường vào chiến trường Quảng Trị. Đây là thời điểm thiêng liêng nhất trong cuộc đời nữ bác sĩ trẻ khi vừa xây dựng gia đình với thầy giáo Nguyễn Lân Dũng (sau này là GS, TS, Nhà giáo Nhân dân) được 4 tháng và đang mang thai đứa con đầu lòng. “Thời điểm đó, tôi phải giấu tổ chức về tình trạng mang thai để được ra chiến trường, chỉ có mẹ, chị cả và chồng tôi biết. Tôi giãi bày với người thân rằng chiến trường đang rất cần các y, bác sĩ vào cứu chữa cho bộ đội, mình phải gác nỗi lo riêng tư, vì mục tiêu cao cả là giành độc lập cho dân tộc. Thật hạnh phúc vì người thân của tôi ủng hộ quyết định đó và tôi lên đường ra mặt trận, trở thành nữ bác sĩ đầu tiên của Viện Quân y 108 trực tiếp tham gia chiến đấu, cứu chữa thương binh trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước”.
Hành trình vào chiến trường ngày đó vô cùng gian khổ, phải hành quân bộ băng rừng, lội suối, vượt qua những ngọn núi cao từ Quảng Bình (cũ) vào Quảng Trị. Đoàn hành quân xuyên rừng, đến đoạn chuẩn bị vượt Bãi Hà (Quảng Bình) thì bác sĩ Nữ Hiếu và y tá Thúy Quỳnh bắt đầu đuối sức. Nhận thấy sức khỏe của Nữ Hiếu và Thúy Quỳnh không bảo đảm để hành quân tiếp, chỉ huy Đoàn quyết định để hai người quay lại cụm mặt trận H1. Giây phút chia tay, hai chị em cứ nước mắt lăn dài... Thay vì nản chí, họ động viên nhau sớm hồi phục, rèn luyện thật nhanh để kịp trở lại chiến trường cùng đồng đội.
Trở lại cụm mặt trận H1, hai người phụ nữ nhỏ bé miệt mài luyện tập. Một tuần sau, khi nghe tin có đoàn của Đội điều trị 204 vào Quảng Trị, họ liền xin gia nhập để vào chiến trường. Tới Quảng Trị, gặp lại các thành viên trong Đoàn chuyên khoa sâu 730B, ai cũng ngạc nhiên khi thấy Nữ Hiếu và Thúy Quỳnh vào chiến trường nhanh đến vậy, họ tưởng rằng hai cô gái ấy sức khỏe yếu đã ra miền Bắc rồi. Chưa kịp vui mừng khi đoàn tụ với mọi người, bác sĩ Nữ Hiếu được phân công điều trị một chiến sĩ bị hôn mê. Với những kiến thức đã được học, Nữ Hiếu nhanh chóng xác định bệnh nhân bị sốt rét ác tính và tiêm thuốc cho bệnh nhân. Đêm hôm ấy, Nữ Hiếu thức trắng đêm để theo dõi tình trạng bệnh nhân và thật mừng là đến sáng hôm sau, bệnh nhân đã tỉnh lại.
Bác sĩ Nguyễn Kim Nữ Hiếu chăm sóc các chiến sĩ bị thương tại chiến trường Quảng Trị, năm 1972. Ảnh do nhân vật cung cấp
Tại chiến trường, Nữ Hiếu có nhiệm vụ chăm sóc thương binh, bệnh binh, đảm nhận công việc của cả bác sĩ, y tá lẫn hộ lý. Nữ Hiếu vừa rửa vết thương, tiêm thuốc vừa đun nước, đút cơm, động viên tinh thần bộ đội. Giữa những khoảng thời gian ngắn ngủi trong ca trực, nữ bác sĩ trẻ lại tranh thủ tự học, trau dồi chuyên môn, đồng thời cùng đồng nghiệp tổ chức giảng bài, tập huấn nghiệp vụ. “Những ngày ấy, mỗi lần nhìn thấy bộ đội bị thương, mất đi một phần thân thể hay khi tiễn đưa đồng đội nằm lại chiến trường, chúng tôi chỉ có suy nghĩ duy nhất là làm hết sức mình để quyết thắng giặc”, PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu xúc động nhớ lại.
Giữa bom đạn khốc liệt nơi chiến trường, nhiều đêm, Nữ Hiếu thì thầm với đứa con trong bụng, mong con khỏe mạnh để cùng mẹ vượt qua gian khổ. Rồi bác sĩ được đơn vị gửi ra miền Bắc để chuẩn bị sinh con và người con ấy sau này là PGS, TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội-một trong những chuyên gia tim mạch hàng đầu Việt Nam.
... đến người lãnh đạo tận tâm
Sau khi sinh con, bác sĩ Nữ Hiếu trở lại công tác tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Dù không còn trực tiếp ở chiến trường, bác sĩ Nữ Hiếu vẫn hướng ra mặt trận và phấn đấu đóng góp bằng những đề tài nghiên cứu về sốt rét và lỵ trực khuẩn (hai bệnh mà bộ đội mắc nhiều nhất tại chiến trường) nhằm có phác đồ điều trị hiệu quả, giảm tử vong, bảo đảm sức chiến đấu cho bộ đội.
PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu (đứng thứ tư, từ trái sang) cùng các bác sĩ của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 thăm khám bệnh nhân, năm 1999. Ảnh do nhân vật cung cấp
Từng là đồng nghiệp và cũng là học trò của PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu, Trung tướng, GS, TS Lê Hữu Song, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 bày tỏ: “Khi tôi mới về công tác tại Bệnh viện, cô Nữ Hiếu đã giữ cương vị Phó giám đốc Bệnh viện. Cô là bậc tiền bối có trình độ chuyên môn cao, luôn tận tụy, hết lòng vì sự phát triển của Bệnh viện. Dù đảm nhiệm chức vụ lãnh đạo, cô vẫn rất gần gũi, chân thành, luôn sẵn sàng chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm chuyên môn cho thế hệ trẻ như chúng tôi. Điều đặc biệt là sau khi nghỉ hưu, cô vẫn luôn dõi theo, quan tâm đến sự phát triển của Bệnh viện và các thế hệ sau. Trong mọi sự kiện quan trọng của đơn vị, cô đều có mặt, đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, thiết thực cho sự phát triển của Bệnh viện. Cô còn là cầu nối giữa các thế hệ cán bộ, bác sĩ, từ lớp đi trước đến lớp kế cận. Những công trình khoa học, bài giảng và những cuốn sách chuyên môn của cô Nữ Hiếu là nguồn tài liệu quý, nền tảng vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo, góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán, khám và điều trị bệnh cho nhân dân”.
Vợ chồng Đại tá, PGS, TS, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Kim Nữ Hiếu. Ảnh do nhân vật cung cấp
------
GIEO MẦM HY VỌNG NƠI BIÊN CƯƠNG
Hơn hai thập kỷ sau khi nghỉ hưu, Đại tá, PGS, TS, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Kim Nữ Hiếu, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, vẫn bền bỉ trên hành trình cống hiến. Ở tuổi ngoài 80, bà không chỉ tiếp tục làm việc, học tập mà còn là thủ lĩnh của nhóm thiện nguyện “Nữ trí thức-Bạn của bạn”; thầm lặng gieo mầm hy vọng nơi biên cương Tổ quốc với những suất quà tình nghĩa và các mô hình nuôi dê, lợn rừng, trồng chè... giúp bà con vươn lên.
Trao “cần câu” cho người dân biên giới
Đến thăm PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu tại nhà riêng trên phố Lương Yên (phường Hai Bà Trưng, TP Hà Nội), bà dẫn tôi vào căn phòng tràn ngập sách y khoa với đủ thứ tiếng và giới thiệu đó là "gia tài quý giá" mà vợ chồng bà đã dày công tích lũy. Bà còn mở điện thoại cho tôi xem những chứng chỉ vừa được cấp từ ứng dụng Z-waka - nền tảng học tập trực tuyến dành cho các chuyên gia y tế với các khóa học kiến thức mới của ngành y trên thế giới.
PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu hào hứng kể, hằng ngày bà vẫn dành thời gian cập nhật kiến thức qua ứng dụng này và sau mỗi khóa học đều làm bài kiểm tra trực tuyến để nhận chứng chỉ hoàn thành. Hiện bà đảm nhiệm vai trò giám đốc chuyên môn của một phòng khám tại Hà Nội. Giọng bà trầm ấm, đầy tâm huyết: “Y học không ngừng tiến bộ, nếu không học tập thì sẽ tụt hậu. Muốn cống hiến cho cộng đồng thì phải không ngừng học hỏi”.
Hơn 80 tuổi nhưng PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu vẫn miệt mài nghiên cứu. Ảnh: QUANG DUY
Dự án đầu tiên của nhóm “Nữ trí thức-Bạn của bạn” là nuôi dê sinh sản ở xã Lóng Sập, tỉnh Sơn La. Với 50 triệu đồng quyên góp được, bà Hiếu cùng các thành viên trong nhóm đã trao cho 5 gia đình dân tộc Mông, mỗi hộ 4 con dê và tỉ mỉ hướng dẫn đồng bào cách làm chuồng trại, cung cấp thức ăn cho dê, thậm chí mời cả chuyên gia về tận nơi để tập huấn. Hình ảnh người phụ nữ nhỏ bé, mái tóc bạc phơ, chống gậy đến từng nhà dân để hướng dẫn cách nuôi dê đã trở nên quen thuộc với người dân khu vực biên giới Lóng Sập. “Chúng tôi phải đến trực tiếp hướng dẫn, giám sát thì mới yên tâm. Phương châm của nhóm là đã làm việc gì thì phải làm thiết thực, hiệu quả, làm đến cùng để bà con thực sự có được cái "cần câu" chứ không chỉ là cho "con cá" - PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu bày tỏ.
PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu (chống gậy) cùng các thành viên trong nhóm “Nữ trí thức-Bạn của bạn” hướng dẫn các hộ dân nuôi dê ở xã Lóng Sập, tỉnh Sơn La. Ảnh nhóm “Nữ trí thức-Bạn của bạn” cung cấp
Thượng tá Trần Nam Hưng, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cửa khẩu Lóng Sập (Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La) chia sẻ: Với tình cảm, tấm lòng hướng về đồng bào biên giới, trong gần 5 năm qua, PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu cùng với nhóm “Nữ trí thức-Bạn của bạn” đã có nhiều hoạt động hỗ trợ thiết thực đồng bào có hoàn cảnh khó khăn ở khu vực biên giới xã Lóng Sập. Ngoài trao tặng, hướng dẫn bà con làm các mô hình phát triển kinh tế để "xóa đói, giảm nghèo", nhóm còn hỗ trợ các thiết bị y tế và thuốc cho Trạm xá Quân dân y hữu nghị biên giới Việt-Lào, trao hàng trăm suất học bổng tặng học sinh nghèo vượt khó... Đặc biệt, mỗi dịp Tết, thông qua Chương trình “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản” do Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La tổ chức, hàng trăm hộ gia đình khó khăn, đối tượng chính sách đã được nhận những phần quà thiết thực, được khám bệnh, cấp thuốc miễn phí từ Bệnh viện Đại học Y Hà Nội do PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu kết nối. Những việc làm ý nghĩa này góp phần quan trọng giúp cuộc sống của đồng bào nơi biên giới bớt khó khăn.
Gieo mầm cây, ươm mầm người
Đối với PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu, hành trình thiện nguyện không dừng lại ở việc tặng quà vật chất. Bà còn ấp ủ mong muốn sâu xa hơn là gieo những “hạt mầm” tri thức, nuôi dưỡng ước mơ cho thế hệ trẻ nơi biên cương. Từ nhiều năm nay, PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu thường xuyên vận động bạn bè, các nhà hảo tâm quyên góp sách vở, quần áo, đồ dùng học tập gửi tới Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Lóng Sập (xã Lóng Sập, tỉnh Sơn La). Năm 2024, bà kết nối, vận động tặng 100 bộ sách giáo khoa mới cho học sinh. Năm 2025, nhóm thiện nguyện của bà hỗ trợ 110 triệu đồng giúp nhà trường cải tạo khu nhà bán trú, giúp đỡ các em học sinh hoàn cảnh khó khăn và chuyển 15 tấn bàn, ghế, tủ, thiết bị học tập từ một trường tư thục ở Hà Nội lên Lóng Sập...
Mỗi chuyến lên vùng cao biên giới là hành trình dài vài trăm cây số, xuất phát từ sáng sớm và về lúc đêm khuya. Ít người biết rằng, sau vẻ kiên cường ấy, PGS, TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu đã trải qua nhiều thử thách của bệnh tật: 2 lần thay khớp gối giả, 1 cuộc đại phẫu và 6 đợt hóa trị ròng rã để chữa ung thư tử cung; mổ 2 lần liên tiếp vì tắc ruột... Thế nhưng, đến tuổi ngoài 80, bà vẫn đều đặn lên đường, mang yêu thương đến vùng biên giới xa xôi bởi niềm vui trong ánh mắt của những đứa trẻ nơi đây là động lực lớn nhất để bà gắng sức, tiếp tục cống hiến.
Thầy và trò Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Lóng Sập (xã Lóng Sập, tỉnh Sơn La) nhận quà hỗ trợ từ nhóm “Nữ trí thức-Bạn của bạn”. Ảnh: QUANG BÌNH
Dẫu thời gian đã in dấu trên mái tóc bạc trắng và bước chân chậm rãi, nhưng ngọn lửa yêu nghề, yêu người, nhiệt huyết cống hiến cho cộng đồng trong bà vẫn luôn cháy sáng. Cuộc đời và sự nghiệp của Đại tá, PGS, TS, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Kim Nữ Hiếu là tấm gương tiêu biểu của người lính Cụ Hồ-người thầy thuốc quân y trí tuệ, bản lĩnh, giàu lòng nhân ái, sống và làm việc hết mình vì Tổ quốc, vì nhân dân.
| Đại tá, PGS, TS, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Kim Nữ Hiếu đã được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng Ba; Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất; Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất; Huân chương Chiến công hạng Nhất; Huy chương Quân kỳ quyết thắng; Danh hiệu “Công dân Thủ đô ưu tú” năm 2025, cùng nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý khác. |
Nguồn: Báo QĐND