Y Học Sức Khỏe

Tăng huyết áp (THA) là bệnh lý thường gặp nhất trong các bệnh lý tim mạch. Tỷ lệ mắc bệnh rất cao và đang có xu hướng tăng nhanh trên toàn thế giới cũng như ở Việt Nam. Bệnh diễn biến thầm lặng, ít có các biểu hiện lâm sàng do vậy hầu hết các bệnh nhân đều rất chủ quan, nhưng lại gây ra các biến chứng rất nặng nề cho người bệnh và cho cả xã hội. Do vậy THA được coi là “kẻ giết người thầm lặng”. Việc hiểu biết một cách đầy đủ về bệnh sẽ giúp phát hiện sớm bệnh, điều trị một cách đầy đủ và có hiệu quả nhằm hạn chế tối đa các biện chứng của bệnh.
1. Làm thế nào để biết mình có bị tăng huyết áp hay không?
Đo huyết áp là phương pháp duy nhất để biết mình có bị tăng huyết áp hay không. Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới, gọi là tăng huyết áp khi huyết áp tối đa >140mmHg và hoặc huyết áp tối thiểu >90mmHg.

2. Đo huyết áp phải được tiến hành như thế nào cho đúng?
Huyết áp phải được đo khi người bệnh trong trạng thái hoàn toàn nghỉ ngơi (không gắng sức ít nhất 15 phút trước khi đo), không dùng các chất kích thích có ảnh hưởng đến huyết áp (thuốc lào – thuốc lá; trà, cà phê). Huyết áp phải được đo ít nhất 2 lần cách nhau 2-5 phút, giá trị huyết áp là con số trung bình cộng của 2 lần đo.

3. Nguyên nhân nào dẫn đến tăng huyết áp?
Có rất nhiều nguyên nhân gây nên THA. Tuy nhiên, khoảng >90% các trường hợp không phát hiện được nguyên nhân. Trong trường hợp này người ta gọi là bệnh THA; nếu tìm thấy căn nguyên thì đó là THA triệu chứng (THA là 1 dấu hiệu của bệnh, không phải là 1 bệnh).

4. Biểu hiện của bệnh tăng huyết áp như thế nào?
Làm thế nào để phát hiện sớm bệnh tăng huyết áp? Biểu hiện của bệnh THA rất nghèo nàn, không đặc hiệu cho bệnh. Chính vì vậy người bệnh rất chủ quan và chỉ chịu khám và điều trị khi đã xảy ra các biến chứng. Bệnh có thể biểu hiện bằng các triệu chứng như đau đầu, đỏ bừng hay nóng bừng mặt, tức nặng ngực. Chính vì sự nghèo nàn của các triệu chứng nên cách phát hiện bệnh sớm duy nhất là kiểm tra huyết áp thường xuyên, nhất là khi có các dấu hiệu nghi ngờ, hoặc khi con số huyết áp gần tới mức tối đa cho phép (gần đến giá trị 140/90 mmHg).

5. Bệnh tăng huyết áp có nguy hiểm không? Bệnh THA rất nguy hiểm vì 3 lý do:
- Tỷ lệ mắc bệnh rất cao và đang có xu hướng tăng nhanh trên toàn thế giới cũng như ở nước ta: trên một nửa dân số có tuổi >50 bị tăng huyết áp ở các nước phát triển. Còn ở Việt Nam, nghiên cứu tại Viện tim mạch năm 2015 cho thấy tỷ lệ THA khoảng 47% dân số.
- Bệnh gây nên rất nhiều các biến chứng, để lại hậu quả rất nặng nề cho người bệnh cũng như cho xã hội như: nhồi máu cơ tim, suy tim; chảy máu não hay tắc mạch máu não; suy thận; giảm thị lực dẫn tới mù loà…
- Mặc dù gây ra các biến chứng nặng nề nhưng các biểu hiện của bệnh lại rất nghèo nàn, do vậy hầu hết các bệnh nhân đều rất chủ quan, không tuân thủ điều trị một cách đầy đủ nên tỷ lệ gặp các biến chứng còn rất cao.

6. Chữa bệnh tăng huyết áp như thế nào?
- Việc điều trị tăng huyết áp nhằm 2 mục đích:
+ Phòng ngừa lâu dài các biến chứng của bệnh.
+ Nếu đã xảy ra các biến chứng thì điều trị tích cực chống tái phát và hạn chế tối đa tiến triển của bệnh.
- Tuân thủ 1 nguyên tắc quan trọng nhất: điều trị THA là một điều trị suốt đời. Chỉ có tuân thủ chế độ điều trị thích hợp mới giảm được các tai biến.
- Các biện pháp điều trị: bao gồm 2 biện pháp:
+ Các biện pháp không dùng thuốc: là phương pháp điều trị bắt buộc dù có dùng thuốc hay không. Bao gồm:
. Từ bỏ các thói quen nguy hại: hút thuốc lá; uống nhiều rượu; thói quen ăn mặn; lười vận động.
. Giảm cân nặng (nếu có thừa cân).
. Tập luyện thể lực (tuỳ theo khả năng thể lực của mỗi người mà có các biện pháp thích hợp): tập đều đặn hàng ngày, mỗi ngày ít nhất 45 phút.
. Chế độ ăn uống: giảm muối (lượng muối ăn <6gr muối/ngày). Hạn chế ăn mỡ động vật và các thức ăn giàu cholesterol (như phủ tạng động vật).
Đối với nhiều bệnh nhân THA nhẹ, chỉ việc thay đổi lối sống đã có thể làm cho HA trở về bình thường. Nếu HA không trở về bình thường, việc điều chỉnh lối sống kết hợp với điều trị bằng thuốc cũng góp phần hạn chế các biến chứng và giúp kiểm soát tốt huyết áp.
+ Dùng các thuốc hạ HA: gồm rất nhiều các nhóm thuốc khác nhau. Tuỳ mức độ THA cũng như giai đoạn của bệnh và sự nhạy cảm của từng cá nhân, các bác sỹ chuyên khoa Tim mạch sẽ giúp người bệnh chọn lựa được các thuốc phù hợp nhất cho mỗi trường hợp bệnh nhân khác nhau. Không có 1 công thức chung nào được áp dụng cho tất cả các bệnh nhân

7. Nếu sau khi uống thuốc, huyết áp trở về bình thường rồi thì có nên uống thuốc nữa hay thôi?
Như trên đã nói, nguyên tắc quan trọng nhất trong điều trị THA là điều trị lâu dài, suốt đời. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất, nhưng cũng lại là nguyên tắc hay bị bỏ quên nhất. Người bệnh thấy khoẻ mạnh, sinh hoạt bình thường, huyết áp đo bình thường thì lại bỏ không uống thuốc. Cho đến khi xuất hiện trở lại các triệu chứng, biến chứng hoặc đo huyết áp thấy cao, lúc đấy mới lại dùng thuốc. Điều trị như vậy sẽ không có tác dụng dự phòng được các biến chứng có nghĩa là không có hiệu quả. Vì vậy, dù huyết áp có bình thường, dù cảm thấy khoẻ mạnh, làm việc và sinh hoạt bình thường, thì người bệnh vẫn phải duy trì uống thuốc đều đặn, có như vậy mới đạt được mục đích điều trị như đã nêu trên.

PGS.TS. Nguyễn Đức Hải
Chủ nhiệm Khoa Nội Cán bộ - Bệnh viện TWQĐ 108