Y Học Sức Khỏe

Tại các bệnh viện lớn, bệnh nhân đa chấn thương nặng thường gặp với tỷ lệ khá cao, nhiều thương tổn phức tạp phối hợp ảnh hưởng nặng tới các chức năng sống còn của người bệnh. Một số tổn thương là nguyên nhân gây rối loạn chức năng hô hấp, suy hô hấp bao gồm: Chấn thương sọ não nặng, gãy nhiều xương sườn, mảng sườn di động, tràn khí, tràn máu màng phổi, sốc đa chấn thương, sốc mất máu …những trường hợp này thường phải thở máy kéo dài, cai máy thở chỉ tiến hành khi bệnh nhân đã hồi phục các chức năng sống, có khả năng tự thở thỏa đáng.
Đối với những trường hợp dị vật rơi vào làm tắc nghẽn đường thở, bắt buộc phải nội soi gắp lấy bỏ dị vật làm lưu thông đường thở tránh tổn thương gây xẹp và viêm phổi thứ phát.
 

Để cùng chia sẻ, trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp, Khoa Gây mê Hồi sức - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 thông báo 1 trường hợp phối hợp thành công nội soi lấy dị vật trong phổi cho bệnh nhân đa chấn thương thở máy.

Bệnh nhân Phạm Văn K. sinh năm 1971 vào viện với chẩn đoán: Chấn thương sọ não hôn mê, Glasgow 6 điểm, chấn thương ngực kín gãy xương sườn 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 bên phải, dập phổi hai bên gây tràn máu màng phổi, tràn khí trung thất, chấn thương hàm mặt vỡ nát hai xương hàm trên và hàm dưới gây sập toàn bộ vùng môi và cằm, dị vật cứng trong phế quản phổi phải.
Bệnh nhân được vào cấp cứu đặt ống nội khí quản, dẫn lưu ngực kín và chuyển điều trị tại Khoa Hồi sức Tích cực.

Bệnh viện tổ chức hội chẩn ngay với các chuyên khoa: ngoại thần kinh, ngoại lồng ngực, nội hô hấp, hàm mặt, gây mê hồi sức và đưa ra phác đồ điều trị tích cực.

Ưu tiên điều trị trước mắt phải lấy được dị vật đường thở tránh tổn thương thứ phát. Vấn đề đặt ra là kích thước ống nội soi mềm có thể gắp được dị vật phải đủ lớn, đường kính thường 5,5 - 6,0mm, khi đưa qua ống nội khí quản sẽ bít hoàn toàn đường thở, mặt khác khi gắp được dị vật sẽ khó kéo ra ngoài qua ống nội khí quản, nếu rút ống nội khí quản cùng dị vật nguy cơ sẽ không đặt lại được ống thở do hai xương hàm đã vỡ nát, bệnh nhân phụ thuộc thở máy nếu không đặt được nội khí quản nhanh sẽ rất nguy hiểm.

Sau khi bàn bạc kỹ, ngày 23/01/2018 bệnh nhân được đưa lên phòng mổ. Kíp gây mê hồi sức kết hợp với các sỹ khoa nội hô hấp đã quyết định dùng phương pháp thông khí cao tần với máy Manujet III bằng cách cho bệnh nhân ngủ, an thần sâu với propofol TCI Ce 2,0mcg/ml, fentanyl 100mcg, dùng đèn soi thanh quản MacCorf đặt thêm một catheter Hook 3,5Fr (Hình 2) luồn bên ngoài ống nội khí quản, đưa sâu vào phía trên carina và thông khí hoàn toàn qua hệ thống Manujet III với oxy 100%.

Ngoài mục đích đảm bảo thông khí trong quá trình nội soi lấy dị vật, catheter còn có thể làm nòng dẫn đường khi cần có thể đặt lại ống nội khí quản một cách dễ dàng.

Hệ thống máy thông khí cao tần HFJV (High - Frequency Jet Ventilation) là kiểu thông khí đặc biệt, tần số thở của máy có thể điều chỉnh lên tới 600 nhịp/phút. Tuy nhiên cũng có thể dùng hệ thống điều khiển bằng tay với máy Manujet III (Hình 1). Cấu tạo đơn giản bao gồm một hệ thống ống dẫn khí được nối trực tiếp với nguồn oxy, một van chỉnh áp lực thông khí kèm cần thông khí bằng tay, một đường dẫn oxy nối trực tiếp với catheter hoặc canyn để thông khí vào phổi. Dạng máy này cung cấp khí bị nén với xung động ngắn trực tiếp vào đường thở qua một canyn hay một catheter. Manujet có khả năng đảm bảo thông khí cho mọi kích cỡ đường thở và oxy vào trong phổi được trao đổi theo hiệu ứng Venturi.

Hình 1. Máy Manujet III và Catheter dùng thông khí cao tần

Tần số bóp tay có thể dao động từ 120-150 lần/phút, thể tích thường đạt được 100-150ml (Hình 1). Thông khí cao tần Jet Ventilation thường sử dụng trong các thủ thuật nội soi phế quản, các trường hợp cấp cứu đường thở như hẹp, tắc nghẽn đường thở, các trường hợp không thể thông khí cũng như không thể đặt ống nội khí quản.


Hình 2. Dị vật đang được kéo ra qua ống nội khí quản và catheter (màu xanh) thông khí nằm ngoài ống nội khí quản

Trong quá trình nội soi gắp dị vật bệnh nhân hoàn toàn yên tĩnh, mạch huyết áp ổn định, độ bão hòa oxy (SpO2) luôn đạt 100%. Sau 45 phút các bác sỹ đã gắp được dị vật là một mảnh đá kích thước 1,0 x 0,5 x 0,7cm. Ngày hôm sau bệnh nhân được kết xương hàm, điều trị tích cực chấn thương sọ não, sau 5 ngày bệnh nhân ổn định gần hoàn toàn, cai máy thở, rút được ống nội khí quản và chuyển về buồng bệnh thường điều trị.

Đây là trường hợp hiếm gặp, thành công kết hợp bởi nhều chuyên khoa. Thông khí cao tần là giải pháp linh hoạt, an toàn, rất tốt cho các trường hợp gặp khó khăn đảm bảo thông khí đường thở trong các thủ thuật nội và ngoại khoa./.

An Hải Toàn, Nguyễn Minh Lý
Khoa Gây mê Hồi sức - Bệnh viện TƯQĐ 108