Kỹ thuật chuyên sâu

Tập luyện vận động là một nội dung quan trọng trong Phục hồi chức năng. Theo dõi tình hình thu dung, điều trị tại Khoa VLTL-PHCN trong nhiều năm cho thấy tỉ lệ bệnh nhân có nhu cầu điều trị tập luyện vận động chiếm khoảng 50% lượng bệnh nhân đến khoa, bao gồm các mặt bệnh phổ biến thuộc Nội khoa, Ngoại khoa như các bệnh lý do tổn thương thần kinh trung ương, tổn thương thần kinh ngoại biên, tai biến mạch máu não (đột quỵ não), chấn thương xương khớp, thoái hóa khớp…

Trước đây, kỹ thuật tập luyện chủ yếu dựa vào kỹ thuật viên. Đó là những nhân viên phục hồi chức năng đã được đào tạo và công tác tại Khoa VLTL-PHCN. Để thiết kế một bài tập, người kỹ thuật viên cần khám xét và lượng giá kỹ càng mức độ tổn thương vận động của người bệnh bằng các kỹ thuật thích hợp như đo tầm vận động khớp, lượng giá sức cơ bằng tay hay các bài trắc nghiệm về hoạt động chức năng của cơ quan vận động… Trên cơ sở đó, sẽ đề xuất kế hoạch tập luyện phục hồi cho người bệnh và tiến hành điều trị cho người bệnh bằng các kỹ thuật phục hồi đặc thù như tập thụ động, tập chủ động, tập có trợ giúp, tập tăng tiến… trong đó, người kỹ thuật viên cũng là người trực tiếp thực hiện các thao tác và thủ thuật vận động trên người bệnh. Điều này phụ thuộc rất nhiều vào kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và cả tình trạng sức khỏe của người kỹ thuật viên cũng như sự hợp tác của người bệnh (bệnh nhân), do đó kết quả và chất lượng phục hồi không phải lúc nào cũng ổn định và đồng đều.

Một xu thế điều trị tập luyện vận động trên thế giới hiện nay, đó là lượng giá và tiến hành tập luyện khách quan bằng các hệ thống máy, thiết bị đã được lập trình và thiết kế phù hợp với sinh cơ học cử động của cơ thể con người, trong đó rô bốt (robot) là một thiết kế đỉnh cao của công nghệ tập luyện vận động những năm gần đây với khả năng mô phỏng chính xác cử động tập luyện của con người nhờ đó kiểm soát được hoàn toàn động tác tập đúng của người bệnh, tránh được các sai sót thuộc về chủ quan, nâng cao chất lượng điều trị phục hồi. Hệ thống tập luyện bằng rô bốt được phát triển nhiều ở Mỹ và các nước châu Âu như Đức, Thụy Sĩ, Hà Lan, Áo và một số nước phát triển ở khu vực châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Singapore…

Hệ thống rô bốt Con-trex MJ của CHLB Đức được Bệnh viện TƯQĐ 108 đầu tư năm 2013 là robot tập luyện đầu tiên được triển khai ứng dụng trong ngành Phục hồi chức năng ở Việt Nam. Đây là hệ thống thiết bị tập luyện đa năng và rất hiện đại, có thể tập cho mọi dạng tổn thương có hạn chế vận động và tập cho hầu hết tất cả mọi khớp trên cơ thể, trừ các khớp rất nhỏ như bàn ngón tay, bàn ngón chân. Hệ thống máy tập gồm ba module chính: mô tơ tạo cử động khớp (dynamo), bàn tập, hệ điều hành bằng máy tính; ngoài ra, còn có các phụ kiện hỗ trợ (adapters) như tay nắm, cánh tay đòn, công tắc điều khiển…

Hình 1. Hệ thống máy tập rô bốt Con-trex MJ

Khi thiết kế một bài tập, trước tiên người thầy thuốc (bác sĩ, kỹ thuật viên) cần phải lượng giá sơ bộ về tình trạng vận động của người bệnh, xác định loại và mức độ khiếm khuyết về vận động, trên cơ sở đó sẽ định hướng lựa chọn các mẫu vận động thích hợp trên hệ thống máy rô bốt. Sau khi khởi động phần mềm Human Kinetics và tạo lập các thông số bài tập như tốc độ thực hiện cử động tập (speed), mô men xoắn (torque), số động tác tập (rep), thời gian nghỉ giữa các lần tập (break)…, xác định chế độ tập (thụ động CPM, chủ động, chịu tải), xác định các điểm mốc (điểm “0” giải phẫu), biên độ vận động của khớp tập (ROM), điểm dừng khớp giữa các lần tập (break/end/pos), kỹ thuật viên sẽ chỉnh mô tơ về vị trí khớp tập đúng với trục quay rồi gắn các adapter cố định chi thể vào vị trí tập và tiến hành khởi động quá trình tập luyện cho người bệnh. Trong quá trình tập luyện các thông số kỹ thuật đều được hiển thị trên màn hình máy tính dưới dạng biểu đồ động hoặc tĩnh để thầy thuốc có thể dễ dàng quan sát và điều chỉnh giúp bệnh nhân luôn tập đúng và tránh các sai sót có thể xảy ra. Tất cả mọi thông tin bài tập của người bệnh sẽ đều được máy tính lưu trữ trong hệ thống quản lý dữ liệu để có thể tham khảo bất kỳ lúc nào khi cần thiết.

Hiện nay, hệ thống máy tập rô bốt đang được ứng dụng hiệu quả tại Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện TƯQĐ 108 trên nhiều mặt bệnh có ảnh hưởng về vận động với kết quả tốt (tốt 80,3%; trung bình 12,1%; kém 7,6%) và đảm bảo an toàn tuyệt đối trong điều trị.

Bảng 1. Các mặt bệnh tập luyện trên hệ thống máy rô bốt Contrex MJ tại Khoa VLTL-PHCN

Khoa Phục hồi chức năng rất mong nhận được sự phối hợp của tất cả các chuyên khoa có bệnh nhân chỉ định phối hợp điều trị phục hồi về vận động để góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả chăm sóc, điều trị toàn diện cho người bệnh tại Bệnh viện TƯQĐ 108./.

Hình 2. Tập vận động cho bệnh nhân di chứng chấn thương khớp gối trên máy robot Con-trex MJ tại Khoa Phục hồi chức năng


Nguyễn Trọng Lưu, Nguyễn Thị Phương Chi, Bùi Thị Hồng Thúy

Khoa Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng – Bệnh viện TƯQĐ 108